AB dolaşım hakkın tam olarak nerede bitiyor?

Her yaz Almanya'da aynı soru arama motorlarında zirve yapıyor: Norveç'te veri dolaşımı çalışıyor mu? Makul bir merak. Norveç AB üyesi değil, pahalı bir ülke ve telefon faturasının bir tatili sessizce mahvettiği yerlerden biri. Türkiye'den bakınca soru iki ucundan birden bizi ilgilendiriyor: cebinde bir AB hattı varsa nerede geçerli olduğunu, Avrupalı misafirin varsa onun hakkının İstanbul'a iner inmez neden bittiğini bilmek gerekiyor. Kısa cevap şu: Norveç'te hakkın çalışıyor. İşe yarar cevap ise başka yerde. Hakkın durduğu yerler, çoğu kişinin endişelendiği yerler değil.

Kural ve onu şarta bağlayan dört kelime

Avrupa dolaşımı tek bir cümleye dayanıyor: operatörün, telefonunu başka bir üye ülkede kullandığın için senden ülke içinde aldığından fazlasını isteyemez. 2017'den beri yürürlükte olan Roam Like At Home'un tamamı bu, bugün konuyu düzenleyen tüzük de aynı hükmü yineliyor.

Alıntının son dört kelimesine bir daha bak: “subject to Articles 5 and 6”, yani 5. ve 6. maddeler saklı kalmak kaydıyla. Bu rehberdeki neredeyse her şey işte o kaydın içinde. 5. madde adil kullanımı düzenliyor, 6. madde ise bir düzenleyici kurumun tek bir operatöre ek ücret uygulama izni vermesine kapı aralıyor. Kural gerçek ama koşulsuz değil. Üstelik bir de son kullanma tarihi var: 30 Haziran 2032. Ücretsiz AB dolaşımını kalıcı bir hak gibi anlatan her metin fazla iddialı konuşuyor.

Gelelim Norveç'e

Norveç Avrupa Ekonomik Alanı'nın içinde ve dolaşım tüzüğü, bir Ortak Komite kararıyla 1 Temmuz 2022'den itibaren geçerli olmak üzere AEA Anlaşması'na alındı. İzlanda ile Liechtenstein de aynı kapıdan girdi. Operatörler bunu kendileri de yazıyor: Telekom'un dolaşım sayfasında “die Mitgliedsstaaten der Europäischen Union sowie Norwegen, Island und Liechtenstein”, yani Avrupa Birliği üyeleriyle birlikte Norveç, İzlanda ve Liechtenstein geçiyor. Vodafone, O2, ALDI TALK ve 1&1 de üçünü adıyla sayıyor. Bergen'de bir hafta, faturada Barselona'da bir hafta gibi görünüyor.

Bunun tuhaf bir sonucu var, ama kulağa geldiği kadar ürkütücü değil. Norveç dolaşım alanının içinde, İsviçre ise dışında olduğu için, bir AB hattı taşıyorsan Norveç'te geçirdiğin günler birazdan anlatacağımız “nerede yaşıyorsun” kontrolünde yurt dışı tarafına yazılıyor. İsviçre'de geçen günler ise sanki evde geçirilmiş gibi sayılıyor. Fiyortları seçtiğin için cezalandırılıyormuşsun gibi duruyor. Öyle değil, çünkü iki testten yalnızca birini geçmen yetiyor ve normal bir tatil ikisini de rahatça geçiyor.

İki değil, üç katman

Çoğu rehberin kullandığı kısayol, yani AB artı İzlanda, Liechtenstein ve Norveç, Ocak 2026'da doğru olmaktan çıktı. Artık üç katman üzerinden düşünmek çok daha işe yarıyor.

İnsanları asıl şaşırtan Moldova ile Ukrayna, çünkü bambaşka bir kapıdan geldiler. İkisi de AB'ye ya da AEA'ya katılmadı. Her biri kendi Ortaklık Anlaşması kapsamında karşılıklı bir dolaşım kararı imzaladı, ikisi de 1 Ocak 2026'dan itibaren uygulanıyor ve AB dolaşım kurallarının kapsamını bu iki ülkeye de genişletiyor. Pratik sonuç ilk katmanla aynı, bilmeye değer tek kayıtla: Moldova kararı, Moldova mevzuatı AB mevzuatını izlemeyi bırakırsa AB'nin düzenlemeyi askıya almasına izin veriyor.

AB dolaşımının kapsamadığı üç ülke

Sen bir AB operatörünün abonesi değilsin, yani "kendi ülkendeki gibi dolaş" kuralı cebindeki hattı zaten ilgilendirmiyor. Seni ilgilendiren şey, satın alacağın Avrupa paketinin sınırı nereden çizdiği. Aşağıdaki üç ülke haritada Avrupa'nın tam ortasında duruyor ama AB dolaşım hakkının dışında kalıyor, paketler de asıl bu üçünde birbirinden ayrışıyor.

Buradaki asıl mesele, herhangi bir Avrupa operatörünün bölge listesinde ne yazdığı değil. O kural AB'deki aboneyi korur, sen ise o kuralın muhatabı değilsin. Önemli olan, almak üzere olduğun paketin kendi kapsama listesinde bu ülkelerin adının tek tek geçip geçmediği. "Avrupa" bir pazarlama kelimesi, tanımlı bir bölge değil: aynı adı taşıyan iki paketten biri Birleşik Krallık ile İsviçre'yi içerirken diğeri ikisini de dışarıda bırakabiliyor. Ödeme ekranına gelmeden ülke listesini aç ve üç adı ayrı ayrı ara. Listede yoksa, kapsama da yok.

Adil kullanım bir tavan, tuzak değil

Adil kullanım, birinin ucuz bir ülkeden SIM alıp sürekli başka bir ülkede o hatla yaşamasını engellemek için var. Tatili kısıtlamak gibi bir amacı yok ve tüzük bunu açıkça yazıyor.

Pratikte bu bir sayıya dönüşüyor ve bu sayı yalnızca iki tür tarifeyi ilgilendiriyor: gerçekten sınırsız olanları ve gigabayt başına o kadar ucuz ki “açık veri paketi” sayılanları. Düz bir 10 GB'lık sözleşme aldıysan yurt dışında da 10 GB'ını kullanırsın, buradaki hiçbir şey seni ilgilendirmez. Sınırsızda ise tavan operatörün keyfine değil bir formüle bağlı: KDV hariç aylık ücretinin en az iki katı, düzenlenmiş toptan ücrete bölünüyor. O toptan ücret 2026 boyunca gigabayt başına 1,10 euro, Ocak 2027'den itibaren 1,00 euro. Ücret Ocak 2026'da düştüğü için, hiç değişmemiş bir tarifedeki hak o gün kendiliğinden yükseldi. Vodafone Mobil XL'de 135 GB, GigaMobil Young XL'de 107 GB yayımlıyor, O2 ise formülün kendisini ve yaklaşık 36 GB'lık örnek bir hesabı veriyor. Her hâlükârda bir tatilin harcayacağından kat kat fazlası. Hız kısma tarafını “sınırsız” gerçekte ne demek yazısı anlatıyor.

Dört aylık kural: tek bir uzun seyahat neden sorun değil

Adil kullanımın diğer yarısı ne kadar kullandığınla değil, nerede yaşadığınla ilgili. Operatörün, senin gerçekten seyahat eden bir yurt içi müşteri olup olmadığına bakabilir. Ama bunu en az dört aylık bir dönemi esas alarak yapmak zorunda ve test, çoğu rehberin kabul ettiğinden çok daha affedici.

• Ya kullanımının çoğu ya da günlerinin çoğu yurt içindeyse güvendesin. Bir şey olması için ikisinin birden yurt dışı ağırlıklı çıkması gerekiyor.
• Telefonunun kendi şebekene bağlandığı her gün, o sabah uçmuş olsan bile tam bir yurt içi gün sayılıyor.
• Dolaşım alanının dışında geçen günlerin aleyhine sayılmaması gerekiyor. Tayland'da bir ay sayılmıyor, İsviçre'de bir ay da sayılmıyor.
• Cihazın hiçbir şebekeye bağlanmadığı bir gün aleyhine yazılmıyor, sayıma hiç girmiyor.
• Operatörün önce seni uyarmak ve alışkanlığını değiştirmen için en az iki hafta tanımak zorunda. Uyarısız ek ücret hukuka aykırı, kullanımın normale döndüğünde de ek ücretin durması gerekiyor.

Yani sıradan bir uzun tatil seni riske sokmuyor. Riskli olan, yılın yarısını Lizbon'da yaşarken tek hattın olarak bir Alman SIM'i kullanmak. Kural zaten tam olarak bu davranış için yazıldı.

Pahalı olanı: gemiler ve uçaklar

Burası iki kez okunmayı hak ediyor, çünkü dört haneli faturalar gerçekte buradan çıkıyor ve hangi ülkede olduğunla hiçbir ilgisi yok. Tüzük kapsadığı şebekeleri tanımlıyor ve tanımın, gemideki bir baz istasyonunun karşılayamadığı iki unsuru var.

İki şart açık: şebeke karasal olacak ve bir üye ülkede bulunacak. Feribottaki ya da uçaktaki şebeke ise uydu bağlantılı, sıradan küçük bir baz istasyonu. Telefonun ona başka herhangi bir şebekeymiş gibi sessizce bağlanıyor, oysa iki şartın da dışında. Konum hiçbir şeyi değiştirmiyor: Kiel Körfezi'nde kendi baz istasyonunu çalıştıran bir feribot da Atlantik'in ortasındaki kadar kuralların dışında. İpucu ülke değil, şebekenin adı. Ekranda 901 ile başlayıp iki rakamla devam eden bir ad ya da MCP, Telenor Maritime, Cellular at Sea, wmsatsea, AeroMobile veya OnAir görüyorsan hakkının dışındasın.

Bir güvenlik ağı var, ama nereye kadar uzandığını tam olarak bilmekte fayda var. Tüzük, operatörüne fatura ayı başına KDV hariç 50 euroluk (bugünkü kurla yaklaşık 2.800 TL) varsayılan bir harcama limiti uygulamayı ve yüzde 80'de uyarı vermeyi zorunlu kılıyor. Bu limit gemileri ve uçakları da kapsıyor. Ama yalnızca veriyi kapsıyor. Denizde sesli aramalar ve SMS için hiçbir tavan yok, üstelik 50 euroluk uydu verisi çok az veri demek.

Norveç özelinde bu, kulağa geldiği kadar büyük bir mesele değil. Kıyı boyunca ve fiyortlarda karasal kapsama iyi durumda, o yüzden asıl risk manzara turlarında değil, açık deniz etaplarında, hepsinden önce de Almanya ve Danimarka geçişlerinde.

Haritanın dipnotları

Birkaç yer bu düzenin dışına çıkıyor ve ölçü hep aynı: belirleyici olan şebekenin nerede olduğu, senin nerede durduğun ya da tepende hangi bayrağın dalgalandığı değil.

• Svalbard, AEA dolaşım alanının dışında. Norveç, AEA Anlaşması'nı onaylarken Protokol 40 kapsamında burayı kapsam dışı bıraktı, çünkü 1920 tarihli Svalbard Antlaşması, taraflarının tümüne eşit muamele edilmesini şart koşuyor. Norveçli operatörler yine de yurt içi gibi faturalandırıyor, ama bir AB SIM'i için orada her şey operatörün insafına kalmış.
• Jersey, Guernsey ve Man Adası AB dolaşımının içinde hiç olmadı, Brexit'ten önce bile. Listedeki en yaygın yanlış varsayım bu.
• Grönland ve Faroe Adaları dışarıda kalıyor, cebindeki Danimarka SIM'i bunu hiç değiştirmiyor.
• Saint-Martin, iki rejimli tek bir Karayip adası: kuzeydeki Fransız bölümü içeride, güneydeki Hollanda bölümü, yani Sint Maarten, dışarıda. Karşıya yürümek faturayı değiştiriyor.
• Andorra, Monako ve San Marino hem AB'nin hem AEA'nın dışında, yani ödeyeceğin şey tamamen operatörünün tercihi. Vatikan'da genelde AB fiyatları ödersin, çünkü Vatikan şebekesi diye bir şey yok ve telefonun İtalyan bir şebekeye düşüyor.
• Liechtenstein içeride, Ren'in birkaç yüz metre karşısındaki İsviçre değil. Avrupa'da telefonla yapılabilecek en kolay kazara sınır geçişi bu.

Yola çıkmadan önce ne yapmalı

Bunların çoğu havaalanında değil, evde koltukta beş dakikada halledilecek işler.

• Gideceğin yerin hangi bölgede olduğunu karşılaştırma sitelerinden değil, operatörünün kendi sayfasından kontrol et. Markadan markaya en çok değişen üçlü İsviçre, Birleşik Krallık ve Türkiye.
• Sınırsız bir tarifedeysen sözleşmende ya da uygulamanda dolaşım gigabayt rakamını bul. Operatörler bunu yazmak zorunda ve rakam Ocak 2026'da yükseldi.
• 50 euroluk harcama limitine dokunma. Varsayılan o ve bir hatayla büyük bir fatura arasında duran tek şey de o.
• Hem kendi hattını hem bir seyahat tarifesini mi taşıyorsun? Kendi hattında veri dolaşımını kapat, seyahat hattında aç ki telefon sessizce geri düşemesin. Çift SIM rehberimiz iki ekranı da gösteriyor, dolaşım anahtarının neden açık kalması gerektiği ise herkesin kafasını karıştıran ayarı anlatıyor.
• Feribot kalkmadan uçak modu, internet için de geminin wifi'si.

Rotan kapsanan alanın içine girip çıkıyorsa, bir seyahat eSIM'i bütün bu meseleyi ortadan kaldırıyor: Oslo'da, Zürih'te ve İstanbul'da aynı fiyata çalışan tek bir tarife, aramalar ve banka şifreleri içinse kendi hattın cepte kalıyor. Çok ülkeli bir Avrupa güzergâhını tek eSIM, 39 ülke anlatıyor, eSIM mi, yerel SIM mi, dolaşım mı ise üç seçeneğin dürüst karşılaştırması.

Bir dakikadan kısa sürede 200+ destinasyon için bir seyahat eSIM'i al.

Okumaya devam et

iPhone 18 Pro, Pro Max ve Duo: eSIM'de neler değişiyor

Bir eSIM, etkinleştirmeden önce ne kadar bekleyebilir?

Kullandıkça öde eSIM: tek bakiye, her sınırda geçerli